AP (Advanced Placement)
Lisede alınan üniversite seviyesindeki derslerin yurt dışı başvurularında ve muafiyetlerde tanınmasını sağlayan uluslararası program.
Sözlük
Sınav Sözlüğü
YKS, LGS ve DGS sürecinde en sık karşılaşılan 31 terimin sade açıklaması. Net, OBP, ham puan, taban puan ve başarı sırası gibi kavramların ne anlama geldiğini tek sayfada bul.
A
AYT
Alan Yeterlilik Testleri. YKS’nin ikinci oturumudur ve toplam 160 sorudan oluşur: Türk Dili ve Edebiyatı–Sosyal Bilimler-1, Sosyal Bilimler-2, Matematik ve Fen Bilimleri. Adaylar tercih ettikleri puan türüne göre ilgili testleri cevaplar.
Akademik Takvim
Üniversitelerin ders başlangıç, vize, final, büt ve tatil tarihlerini belirleyen yıllık resmi program.
Akreditasyon (MÜDEK)
Bir lisans programının uluslararası standartlarda kaliteli eğitim verdiğinin bağımsız kurullar tarafından tescil edilmesi.
Aktif Hatırlama
Bilgiyi tekrar okuyarak değil, hatırlamaya çalışarak pekiştirme yöntemi. Konuyu kapatıp kendi kendine anlatmak veya soru çözmek aktif hatırlamadır; not okumak pasif tekrardır ve kalıcılığı düşüktür.
Detaylı anlatım: Aktif Hatırlama (Active Recall) ile Kalıcı Öğrenme
Aktif Öğrenme
Öğrencinin pasif dinleyici olmak yerine soru çözerek, tartışarak ve uygulayarak derse katıldığı öğrenme modeli.
Detaylı anlatım: Aktif Hatırlama (Active Recall) ile Kalıcı Öğrenme
Amigdala
Beyinde korku ve stres tepkilerini yöneten merkez. Sınav kaygısı ve heyecan kontrolünde amigdalanın sakinleştirilmesi esastır.
Aralıklı Tekrar
Bir konuyu giderek artan aralıklarla (1 gün, 3 gün, 1 hafta, 1 ay) tekrar etme yöntemi. Unutma eğrisini yavaşlattığı için uzun soluklu sınav hazırlığında en verimli tekrar biçimlerinden biridir.
Averaj / Katsayı
Sınavlarda her bir testin soru başına getirdiği puan değerini belirleyen istatistiki katsayı.
Açık Lise (AÖL)
Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı, örgün eğitim dışında uzaktan lise tamamlanmasını sağlayan açık öğretim lisesi.
Açık Öğretim (AÖF)
Üniversitelerde devam zorunluluğu bulunmayan, derslerin dijital ve basılı materyallerle yürütüldüğü uzaktan eğitim fakültesi.
B
Baraj Puanı
Tercih yapabilmek için gereken en düşük puan. Ön lisans ve lisans programları için farklı eşikler uygulanır; kesin değerler her yıl ÖSYM kılavuzunda açıklanır.
Baraj Sıralaması
ÖSYM tarafından Tıp (50k), Hukuk (125k), Mühendislik (300k) gibi bölümler için koyduğu minimum başarı sırası sınırı.
Detaylı anlatım: YKS Başarı Sırası Barajı Olan Bölümler (Tıp 50k, Hukuk 125k, vb.)
Başarı Sırası
Bir adayın ilgili puan türünde tüm adaylar arasındaki sıralaması. Taban puanlar yıldan yıla değiştiği için tercih yaparken puandan çok başarı sırasına bakmak daha güvenilirdir.
Beyin Sisi (Brain Fog)
Uykusuzluk ve kronik stres nedeniyle ortaya çıkan odaklanamama, zihinsel bulanıklık ve unutkanlık hali.
Bilişsel Yük
Öğrenme esnasında beynin çalışma belleğinde işlediği bilgi miktarı. Aşırı yüklenme odaklanmayı düşürür.
Boş
Cevaplanmayan soru. Net hesabında ne artı ne eksi etkisi vardır; yanlış cevap ise net düşürür.
Burslu Kontenjan
Vakıf üniversitelerinde öğrenim ücreti ödemeden okuma hakkı veren %100 burslu ÖSYM kontenjanı.
Detaylı anlatım: Burslu Üniversite Kazanmak İçin Ne Gerekir?
Bütünleme Sınavı (Büt)
Üniversitede final sınavından kalan öğrencilere verilen son telafi sınavı.
C
Co-Op Eğitim Modeli
Üniversite öğrencilerinin son sınıfta uzun dönemli şirketlerde ücretli çalışarak iş tecrübesi kazandığı model.
Ç
Çeldirici Şık
Test sorularında doğru cevaba çok benzeyen, dikkatsiz adayı yanıltmak için kurgulanmış yanlış seçenek.
Çift Anadal (ÇAP)
Bir lisans öğrencisinin kendi bölümüyle birlikte ikinci bir bölümün derslerini tamamlayarak çift diploma alması.
Detaylı anlatım: Çift Anadal ve Yandal Nedir, Nasıl Başvurulur?
Çıkmış Sorular
ÖSYM'nin geçmiş yıllarda YKS/LGS/DGS'de sorduğu, sınav mantığını anlatan resmi soru seti.
D
DGS
Dikey Geçiş Sınavı. Ön lisans mezunlarının lisans programlarına geçiş yapabilmesi için girdiği sınavdır. Sayısal ve sözel mantık sorularından oluşur.
Detaylı anlatım: DGS'ye Nasıl Hazırlanılır? Adım Adım Rehber
Deneme Analizi
Deneme sınavı bittikten sonra yanlış ve boş soruların kök nedenini (bilgi mi, dikkat mi) tespit etme çalışması.
Deneme Sınavı
Gerçek sınav formatını ve süresini taklit eden prova sınavı. Amaç sadece puan görmek değil, süre yönetimini ölçmek ve eksik konuları tespit etmektir.
Depremzede Kontenjanı
Deprem bölgesindeki adaylar için devlet üniversitelerinde ayrılan ek yerleştirme hakkı.
Ders Saydırma (Muafiyet)
Önceki üniversitede geçilen derslerin yeni kayıt olunan programda geçerli sayılması.
Detaylı anlatım: DGS veya İkinci Üniversitede Ders Saydırma (Muafiyet)
Diploma Notu
Lise boyunca alınan derslerin ağırlıklı ortalaması. 100 üzerinden hesaplanır ve 5 ile çarpılarak OBP’ye dönüşür.
Diyafram Nefesi
Stres ve sınav heyecanı anında kalp ritmini düşürmek için karından alınan derin ve yavaş nefes tekniği.
Dopamin Detoksu
Sosyal medya ve ekran bağımlılığını azaltarak beynin odaklanma sabrını yeniden inşa etme yöntemi.
E
E-Kayıt
ÖSYM yerleştirme sonuçları sonrası üniversiteye gitmeden e-Devlet üzerinden 3 dakikada yapılan resmi kayıt.
EA (Eşit Ağırlık)
Türkçe ve matematik ağırlıklı puan türü. Hukuk, psikoloji, işletme gibi programlar bu puan türüyle öğrenci alır.
Ek Puan
Belirli koşulları sağlayan adayların yerleştirme puanına eklenen ilave puan. Örneğin mesleki ve teknik ortaöğretim mezunlarının kendi alanlarındaki ön lisans programlarını tercih etmesi durumunda uygulanır.
Ek Tercih
Ana yerleştirmede boş kalan kontenjanlar için yapılan ikinci ÖSYM tercih dönemi.
Erasmus+
Avrupa Birliği desteğiyle üniversite öğrencilerinin 1 veya 2 dönem Avrupa'da hibeli eğitim görme programı.
Erteleme Hastalığı
Zihinsel kaygı nedeniyle ders çalışmayı sürekli yarınlara veya ilerleyen saatlere erteleme durumu.
F
Feynman Tekniği
Bir konuyu hiç bilmeyen birine anlatır gibi sade bir dille sesli anlatarak öğrenme yöntemi.
G
GNO / AGNO
Üniversitelerdeki Genel Not Ortalaması. 4.00 üzerinden hesaplanır, burs ve ÇAP şartlarında kullanılır.
Gelişim Zihniyeti
Zekanın ve başarının sabit olmadığını, çaba ve doğru yöntemle geliştirilebilir olduğunu savunan zihniyet.
H
Ham Puan
Testlerden alınan standart puanların ağırlıklandırılmasıyla elde edilen, OBP eklenmemiş puan. Yerleştirme puanının temelini oluşturur.
Hata Defteri
Yapılamayan veya şans eseri doğru yapılan soruların kesilip yapıştırıldığı ve haftalık tekrar edildiği defter.
Hazırlık Sınıfı
Lisans eğitimi öncesinde verilen zorunlu veya isteğe bağlı yabancı dil eğitimi.
İ
İkinci Öğretim (İÖ)
Akşam saatlerinde yapılan ve harç ücreti bulunan eğitim modeli.
İstikrar / Rutin
Günlük sabit saatlerde ve adetlerde soru çözerek çalışmayı bir alışkanlık haline getirme gücü.
K
Kontenjan
Bir programın o yıl alacağı öğrenci sayısı. Kontenjan artışı taban puanı genellikle düşürür, azalışı ise yükseltir.
Kurumlar Arası Yatay Geçiş
Üniversitedeki not ortalaması (GNO) veya YKS puanı ile başka bir üniversiteye geçiş yapma hakkı.
Kırık OBP
Bir üniversiteye yerleşip bir sonraki yıl tekrar sınava girildiğinde OBP'nin yarı yarıya düşmesi durumu.
Kısmi Zamanlı Çalışma
Üniversite öğrencilerinin kampüs içi birimlerde saatlik ücretle yarı zamanlı çalışması.
L
LGS
Liselere Geçiş Sınavı. 8. sınıf öğrencilerinin nitelikli liselere yerleşmek için girdiği merkezi sınavdır. 90 sorudan oluşur ve 3 yanlış 1 doğruyu götürür.
Lo-Fi Müzik
Söz içermeyen, arkada odaklanmayı kolaylaştıran 80-90 BPM tempolu çalışma müziği türü.
M
MEB
Millî Eğitim Bakanlığı. LGS’yi düzenleyen ve sonuçlarını açıklayan kurumdur.
MEB Örnek Sorular
Liselere Geçiş Sınavı (LGS) için Milli Eğitim Bakanlığı tarafından aylık yayınlanan resmi sorular.
MF (Sayısal)
Matematik ve fen bilimleri ağırlıklı puan türü. Tıp, mühendislik, diş hekimliği gibi programlar bu puan türüyle öğrenci alır.
MÜDEK
Mühendislik Eğitim Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği.
N
Net
Doğru sayısından yanlış cezasının düşülmesiyle bulunan sonuç. YKS’de 4 yanlış, LGS’de 3 yanlış bir doğruyu götürür. Net = Doğru − (Yanlış ÷ katsayı).
Detaylı anlatım: TYT-AYT Net Hesaplama Nasıl Yapılır? Formül ve Örnekler
O
OBP
Ortaöğretim Başarı Puanı. Diploma notunun 5 ile çarpımıyla bulunur ve 250–500 arasında değer alır. Yerleştirme puanına 0,12 katsayısıyla eklenir.
Okul Birinciliği Kontenjanı
Liseyi birincilikle bitiren adaylara sadece mezun oldukları yıl için verilen özel kontenjan hakkı.
Oryantasyon
Üniversiteye yeni başlayan öğrencilerin kampüsü, kulüpleri ve akademisyenleri tanıması için düzenlenen ilk hafta etkinlikleri.
Ö
ÖSYM
Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi. YKS ve DGS gibi merkezi sınavları düzenleyen, sonuçları açıklayan ve yerleştirme işlemlerini yapan kurumdur.
Ölü Tercih
İstemediği bir bölümü sırf puanı yüksek diye üst sıraya yazıp alt sıradaki istediği yeri riske atma durumu.
P
Pomodoro
25 dakikalık odak seansları ve 5 dakikalık molalardan oluşan zaman yönetimi tekniği. Dört seans sonunda uzun mola verilir.
Pomodoro Tekniği
25 dakika kesintisiz ders ve 5 dakika dinlenmeden oluşan zaman yönetimi tekniği.
Puan Türü
Adayın tercih edeceği programlara göre belirlenen hesaplama biçimi. YKS’de Sayısal (SAY), Sözel (SÖZ), Eşit Ağırlık (EA) ve Dil olmak üzere dört ana puan türü vardır.
S
Standart Puan
Bir adayın netinin, tüm adayların ortalaması ve standart sapmasına göre dönüştürülmüş hâli. Bu dönüşüm nedeniyle aynı net her yıl aynı puanı vermez.
Sözel (SÖZ)
Türkçe ve sosyal bilimler ağırlıklı puan türü. Hukuk, tarih, Türk dili ve edebiyatı, gazetecilik gibi programlar bu puan türünü kullanır.
Sıralama Kayması
Öğrenci tercihlerindeki yönelim değişimi nedeniyle bir bölümün başarı sırasının öne veya geriye çekilmesi.
T
TM (Türkçe-Matematik)
Eşit ağırlık puan türünün yaygın kullanılan diğer adı. Türkçe ve matematik netlerinin belirleyici olduğu puan türüdür.
TYT
Temel Yeterlilik Testi. YKS’nin ilk oturumudur ve 120 sorudan oluşur: 40 Türkçe, 20 Sosyal Bilimler, 40 Temel Matematik, 20 Fen Bilimleri. Süresi 165 dakikadır.
Taban Puan
Bir programa yerleşen son adayın puanı. Bir sonraki yıl için gösterge niteliğindedir ancak kontenjan ve tercih yoğunluğuna göre değişir.
Tavan Puan
Bir programa yerleşen ilk adayın, yani en yüksek puanlı öğrencinin puanı.
Turlama Tekniği
Sınavda zor sorularla zaman kaybetmeyip ilk turda kolay soruları çözme stratejisi.
U
UOLP (Çift Diploma)
Eğitimin bir kısmının Türkiye'de, bir kısmının yurt dışındaki anlaşmalı üniversitede okunduğu uluslararası program.
Detaylı anlatım: Çift Anadal ve Yandal Nedir, Nasıl Başvurulur?
Y
YDT
Yabancı Dil Testi. YKS’nin üçüncü oturumudur ve yabancı dil programlarını tercih edecek adaylar tarafından cevaplanır.
YKS
Yükseköğretim Kurumları Sınavı. TYT, AYT ve YDT oturumlarından oluşan, üniversiteye girişte kullanılan merkezi sınavdır.
Yarıyıl Tatili (Sömestr)
15 tatilde eksik konu kapatmak için uygulanan 2 haftalık kamp dönemi.
Yaz Kampı
11. sınıftan 12. sınıfa geçen öğrencilerin yaz aylarında TYT temelini tamamlaması.
Yerleştirme Puanı
Ham puana OBP katkısının eklenmesiyle oluşan ve tercih yerleştirmesinde kullanılan nihai puan. Yerleştirme Puanı = Ham Puan + (OBP × 0,12).
YÖK Atlas
Yükseköğretim Kurulu'nun üniversitelerin geçmiş yıl netlerini, başarı sıralarını ve istatistiklerini sunduğu resmi portal.
Detaylı anlatım: YÖK Atlas Net Sihirbazı ve Tercih Sihirbazı Kullanım Rehberi
Yüzdelik Dilim
Bir adayın tüm adaylar içindeki yüzdesel konumu. Örneğin %1’lik dilim, adayın en üstteki yüzde birlik grupta olduğunu gösterir.
Z
Zaman Yönetimi
Sınav anında ve günlük çalışmada saatleri bloklara bölerek yüksek verim alma becerisi.
Sık Sorulan Sorular
Net ile puan arasındaki fark nedir?
Net, doğru sayısından yanlış cezasının düşülmesiyle bulunan basit ve kesin bir sonuçtur. Puan ise netlerin tüm adayların sonuçlarına göre standart puana çevrilmesi, ağırlıklandırılması ve OBP eklenmesiyle oluşur. Bu yüzden aynı net her yıl aynı puanı vermez.
Taban puana mı başarı sırasına mı bakmalıyım?
Başarı sırasına bakmak daha güvenilirdir. Taban puanlar sınavın zorluk derecesine göre yıldan yıla değişir, ancak başarı sırası adayın diğer adaylara göre konumunu gösterdiği için yıllar arasında daha tutarlı bir karşılaştırma sağlar.
OBP’yi yükseltebilir miyim?
Mezun olduktan sonra diploma notu değişmediği için OBP de değişmez. Ancak OBP’nin yerleştirme puanına katkısı yaklaşık 30 puanlık bir aralıkla sınırlıdır; netlerinizi artırmak çok daha belirleyicidir.